Россия мөселманнары Дини Мәҗлесе рәисе, Мөфти Әлбир хәзрәт Крганов:

— Форумның темасы — «Милли үзенчәлек һәм дин» — тирән һәм чиксез тема. Бик тиз үзгәреп барган дөньяда Россия үзенең суверен рухи-әхлакый үсешенә хокукын ышанычлы рәвештә яклап тора.

Ислам дине — безнең милли үзенчәлегебезнең нигезе. Күп динле Россия чынбарлыгында ислам үзенең тарихи урынын биләп, илебездәге миллионлаган мөселманнарның рухи кыйбласы булып тора.

Бүгенге чарабыз илебездә игълан ителгән Россия халыклары бердәмлеге елында уза. Бердәмлек һәм татулык – безнең яшәешебезнең, җәмгыятьне һәм дәүләтчелекне ныгытуның иң мөһим шарты. Шул ук вакытта, хәзерге дөньяның тиз үзгәрүчән шартларында, тарихи гореф-гадәтләребезгә таяну, шулай ук бердәмлегебезне, теләктәшлегебезне һәм гражданлык үзаңыбызны ныгытуның яңа ысулларын эзләү кирәклеге тагын да кискенрәк сизелә.

Шул уңайдан, 2025 елның 28 нче июнендә Яңа Мәскәүнең Коммунарка районында – киләчәктә булдырылачак Динара рухи мәдәният-мәгърифәт үзәге территориясендә – олуг Сабантуй – Дуслык һәм Бердәмлек бәйрәме узганын искә төшерергә рөхсәт итегез. Бу вакыйга милләтара килешүнең, конфессияара диалогның һәм Россиянең мәдәни күптөрлелегенең чын символы – тынычлык, күршеләр белән тату яшәү һәм дуслык кебек гомумкыйммәтләр тирәсендә меңләгән күңелләрне берләштергән бәйрәм булды. Милли бәйрәм быел да Яңа Мәскәү территориясендә 27 июньдә узачак. Мөмкинлектән файдаланып, барысын да чын күңелдән бу шатлыкны безнең белән уртаклашырга һәм якты вакыйганың бер өлеше булырга чакырабыз.

Динара диалог культурасы — безнең милли үзенчәлегебезнең мөһим өлеше. Бүгенге Бөтенроссия форумында шуны билгеләп үтү мөһим: диалог, динара аралашу культурасы региональ һәм муниципаль дәрәҗәләрдә дә уңышлы үсә, Татарстан җирлегендә ул аеруча сизелә.

Әлбәттә, безнең милли үзенчәлегебезне татар теленнән аермалы буларак күзаллау мөмкин түгел. Телне белү – ул үз халкыңны һәм туган җиреңне хөрмәт итү.

Күпләрне борчыган мәсьәлә: шәһәр кысаларында тел мохите хәлсезләнә, татар телен белүчеләр саны кими. Телебезне, тарихыбызны һәм мәдәниятебезне саклау өчен нәтиҗәле чаралар күрү мөһим. Россия мөселманнары Дини җыены структуралары туган телнең әһәмияте һәм кирәклеге турында зур пропаганда-агарту эшчәнлеген алып бара. Туган телне белү кешенең табигый мәдәни ихтыяҗы булырга тиеш.

Россия мөселманнары Дини җыены махсус хәрби операциянең беренче көннәреннән үк безнең сакчыларыбызга һәм аларның гаиләләренә ярдәм итү буенча системалы эш алып бара. Диния җыен имамнары хәрби хәрәкәтләр зонасында, хәрби госпитальләрдә һәм реабилитация үзәкләрендә хәрби хезмәткәрләргә рухи ярдәм күрсәтәләр, җомга намазларын үткәрәләр, дини әңгәмәләр оештыралар, шәригать нормалары буенча күмү йолаларын үтәргә булышалар, яралыларга һәм һәлак булганнарның гаилә әгъзаларына ярдәм итәләр.

Гаилә — милли үзенчәлекнең төп терәге. Хөрмәтле катнашучылар, бүген мин үзенчәлегебезнең нигезе булган әйбергә — гаиләгә тукталып үтәргә телим.
Бүгенге көндә без Россиянең кискен демографик кризис кичерүен күрәбез.

Үз халыкларын, шул исәптән кадерле татар халкыбызны саклап калу, киләчәк буыннарга телне, иманны һәм гореф-гадәтләрне тапшыру өчен ныклы, күпбалалы гаилә — бәяләп бетергесез кыйммәт кенә түгел, ә безнең яшәешебезнең шарты. Ислам дине гаиләнең әһәмияте мәсьәләсен борынгы заманнардан ук күтәрә килә: рәсми никах, иерархиялелек, хокуклар һәм бурычларның гадел бүленеше, балаларга карата мәхәббәт һәм аларны кайгырту — боларның барысы да хәерле өммәтнең нигезен тәшкил итә.

Без Бөтендөнья татар конгрессына Казанда ел саен шундый ук Бөтенроссия татар гаиләләре форумын уздыру бурычын үз өстенә алырга тәкъдим итәбез. Безнең гаилә династияләребез бөтен Россиягә үрнәк булсын.